Şanlıurfanın Bazı Mani ve Hoyrat’ları

       Mani: Aynı kökten türemiş çoğul bir sözcüktür ve “me’ani” sözcüğünün bozulmuş bir söylenişidir.

       Hoyrat: Sözcük anlamı bakımından kaba, kırıcı, sıra dışı bir kabalığı anlamlarını çağrıştırmaktadır.

       Urfa’daki mani ve hoyrat geleneğinin çok eskilere dayandığını söylemek için gerekli belgelere sahip değiliz. Osmanlı Döneminde 16. yüzyılda mani geleneği başlamış, 18. yy.da veba salgını, 19. yy.da Kırım ve 93 harplerinin getirdiği göçler, Urfa’da kullanılan mani ve hoyratların, Urfa’da son bulan bu göçlerin başladığı yörelerde de değişik biçimlerde söylenmesi (Azerbaycan-Kars-Elazığ-Bingöl-Bitlis-Van-Kerkük)  geleneğini doğurmuştur.

         Urfa’da erkekler genelde “hoyrat” söylerler. Maniler özellikle  kadınlar tarafından söylenir. Kadınlar, söyledikleri bu manilere “düzme” adını verir. Bir erkeğin mani okuması veya söylemesi bir dönemde ayıp sayılmıştır.

Bazı Mani ve Hoyrat’lar

Kurbanım her gelene
Zülfünden ter gelene
Çöp yığdım yuva yaptım
Yavrularım kölgelene  

Bı demde
Yaram sızlar bı demde
Mevlam bizi affeyle
Ahır nefes son demde

Yara sızlar
Oh değmiş yara sızlar
Yaralının halından
Ne bilsin yarasızlar

Kalemı kaşta kodiy
Gozımı yaşta kodiy
Sen başiy alıp gettiy
Beni ataşta kodiy

Kara beni
Üzınde kara beni
Ataş beni yahmazdı
Yahtı bir kara beni

Gece gündüz yanarım
Yatırın kara beni

Kara gözler
Humardır kara gözler

Yar biye güman etmiş
Taha da kara gizler
Gemim deryada kaldı
Kaptanı kara gözler

Yaz yolla
Bahar yolla yaz yolla
Çiğ köfte hamur oldı
Kardaş bize duz yolla

Nahana mı
Yarpız mı nahana mı
Heste heberi geldı
Esseh mı mahana mı

Sürme göze
Yakışır sürme göze
Sürmeye mabal attım
Aman ha sürme göze

Mert nerde
Namert nerde mert nerde
Namerdı bi yana koy
Mühbe olmayın merde

Aya damlar
Yaldızlar aya damlar
Seher üzını açtı
Sebbehtir ay adamlar

Bağlarında mayana
Suyı verdim o yana
Demirden ürek ister
Bı sözıme dayana

Al alma dörd olaydı
Yiyene derd olaydı
Bı almanın sehebi
Sözine merd olaydı

Kişe tavuğım kişe
Başıya bitler düşe
Fransız kuyu eşmiş
İnşallah gendi düşe

Kulıyam
Kurbanıyam kulıyam
Mevlam kulım demezse
Ya ben kimin kulıyam

Altın tasın kenarı
İçine kırdım narı
Tuttım ecele verdin
Sırma buyıhlı yarı

Alma yanı
Kızarmış alma yanı
Nasıl kebre koyarlar
Mırazın almayanı

Ağlama naçar ağlama
Gündür geçer ağlama
Bı kapi örten Mevlam
Bi gün açar ağlama

Her ayından
er yılın her ayından
Günde bi kerpiç düşer
Ümrımın serayından

Gamda gül
Gamda bülbül gamda gül
Nadanlar her gün güler
İgıd isey gamda gül

Urfa’da inci tutar
Dolanır genci tutar
Bi can bi canı sevse
Alemi sancı tutar

Kınıfır ezenım yoh
Taslara süzenim yoh
Yıhılsın babam evi
İçinde gezenım yoh

Dam üstinde fotraf
Gelin kızlar otırah
Otırmahtan ne çıhar
Gelin olah kurtılah

Ay doğar bedir
Allah Bı sevda nedir
Allah Ya yara bi merhamet
Ya biye sabır Allah

Beyaz ağıl balıyam
Kardaş ben Urfalıyam
Canım çıhsa vazgeçmem
O yara sevdalıyam